قدیمها سبک زندگی مردم بر تمام جوانب زیستیشان تأثیر میگذاشت مانند معماری و خانهسازی که در آن حریمها رعایت میشد و اهل خانه آرامشی داشتند که در خانههای امروز اثری از آن نیست. خانههای قدیمی و معماری بومی و اصیل بخشی از حافظه تاریخی یک شهرند. آنوقتها که هنوز مردمان شهر در آهن و فولاد محصور نشده بودند، با خاک و سنگ، آب و آفتاب در بستر آگاهی و تجربههای دیرین، فضاهایی را سامان دادند که امروزه یادگارهای آن جزو میراث فرهنگی ما و آیندگان سرزمین است.
با گذشت زمان ساختار معماری در محیط جغرافیایی استانها تغییر کرده است درصورتیکه سبک معماری بومی، اصیل و تاریخی خاص هر استان بر اساس اقلیم، مصالح بومی، فرهنگ و سبک زندگی مردم هر استان طراحی میشده است. به سراغ معماری اصیل استان فارس و شهر شیراز رفتهایم، جایی که پیش از این حوض و شمعدانی و نماهای آجری ساده منادی سبک معماری اصیل این منطقه بوده است.
خانه» محل آرامش
یک درِ فیروزهای یا قهوهای سوخته با کلونهای مجزا برای مردها و زنها و دو پیر نشین در اطراف در، اجزایی هستند که مشخصه یک خانه با معماری ایرانی را تداعی میکند.خانههایی که بهجای آیفون تصویری دو کلون مختص مردها و زنها داشت تا با این روش مشخص شود چه کسی پشت در قرار دارد.
در تعریف خانه آمده است: «آنجایی که آدمی در آن سکنی میگزیند» و برای آن مترادفهایی مانند سرا و یا منزل نیز دیدهشده است. قدیم ها «خانه» برای ایرانیها مطابق با آداب، رسوم، فرهنگ و نوع زندگی کردنشان ساخته میشد، خصوصیتها و عناصری که به خانه روح میبخشید، آرامش میداد و اهالی خانه در آن آسایش و شادابی داشتند.
در شیراز نیز مانند سایر نقاط ایران مردم برای خانههایشان عناصری به کار میبستند که مطابق با طرز زندگیشان باشد.
در شیراز خانهها معماری و ویژگیهای خاص خود را داشتند مانند اینکه نمای بیرونی خانهها آجری و ساده است و تنها بخش تزئینی نمای بیرون سردرهاست. و یا اینکه حیاطها در حدود یک متر از سطح زمین پایینترند که علتهای گوناگونی مثل بهرهگیری از تعدیل حرارت زمین، استحکام در مقابل زلزله، بهرهگیری از خاک زمین برای ساختوساز خانه و دسترسی آسان به آب قنات را می توان برای آن برشمرد .
حیاطها در جهت طولی زمین احداثشدهاند و حوض و باغچه نیز بهصورت عمود برهم و موازی محور طولی حیاط ساختهشدهاند؛ یا اینکه از خانههای حیاط مرکزی و درونگرا بهره گرفته میشد.
همه این خصوصیتها از خانههای شیراز بناهایی میساخت که محصول سبک زندگی خاص ایرانیها و شیرازیها بود.
رئیس انجمن دوستداران میراث فرهنگی فارس در خصوص تأثیر سبک زندگی مردم شیراز بر خانهسازی و معماری قدیم به ما گفت: در این خانهها باور مردم به «بایدها و نبایدها» و «حریمها» بهخوبی رعایت شده و این موضوع در معماری آن دوران بهخوبی نمود بیرونی داشته است.
در کنار در دو سکو با عنوان پیر نشین وجود داشت که کهنسالان هنگام عبور از کوچه میتوانستند بنشینند و نفسی تازه کنند، وقتی فردی مقابل در ورودی خانه قرار میگیرد با یک محوطه هشتی شکل مواجه میشود که هیچ دیدی به درون حیاط ندارد و این معماری خاص باعث میشود که غریبهها نتواند درون منزل را نظاره کنند.
